Μπορεί μια οικονομία να αναπτύσσεται και οι πολίτες της να νιώθουν ότι χάνουν; Την απάντηση την έδωσαν οι κάλπες των αμερικανικών ενδιάμεσων εκλογών, υπενθυμίζοντας ότι ανάμεσα στους μακροοικονομικούς δείκτες και την καθημερινότητα, ανοίγεται συχνά ένα κρίσιμο χάσμα.
Η ισχυρή ανάπτυξη, η ανταγωνιστικότητα, η χαμηλή ανεργία και τα ρεκόρ των χρηματιστηρίων περιγράφουν μια πραγματική πλευρά της αμερικανικής οικονομίας. Δεν αποτυπώνουν όμως με την ίδια ακρίβεια την αγωνία ενός νοικοκυριού μπροστά στον λογαριασμό του ρεύματος, στο ενοίκιο ή στις τιμές των τροφίμων. Η ευημερία, άλλωστε, δεν μοιράζεται ομοιόμορφα. Τα χρηματιστηριακά κέρδη και τα μερίσματα ωφελούν κυρίως όσους έχουν επενδύσεις, ενώ οι υψηλές τιμές και τα επιτόκια πιέζουν όσους δεν έχουν αγοραστική δύναμη. Έτσι οι πολλοί καταλήγουν να πιστεύουν ότι το κράτος δεν δουλεύει για εκείνους.
Από το τέλος του 2019 οι τιμές στις ΗΠΑ έχουν αυξηθεί περίπου 30%, τα τρόφιμα κατά 32% και το ηλεκτρικό ρεύμα ακόμη περισσότερο. Δεν οφείλονται όλες αυτές οι αυξήσεις στη σημερινή ηγεσία του Λευκού Οίκου. Η πολιτική κρίση όμως δεν γίνεται με βάση το ποιος ευθύνεται για κάθε ποσοστιαία μονάδα. Η αντίφαση, λοιπόν, δεν είναι παράλογη. Πρόκειται για μια διαφορετική, προσωπική μέτρηση της οικονομίας, που δεν κοιτάζει τους γενικούς δείκτες αλλά προτάσσει δύο απλά ερωτήματα. Πόσα περισσεύουν στο τέλος του μήνα και πόση ασφάλεια υπάρχει για τον επόμενο.
Υπό αυτό το πρίσμα έχει ενδιαφέρον η μετεκλογική παρέμβαση του αντιπροέδρου Τζέι Ντι Βανς. Κατά τον ίδιο, το πρόβλημα των Ρεπουμπλικανών δεν ήταν πρωτίστως η συμμετοχή, όπως διακινείται. Πολλοί που είχαν στηρίξει τον Τραμπ το 2024 πήγαν να ψηφίσουν, αλλά επέλεξαν τους Δημοκρατικούς. Επικαλούμενος εσωτερικές μετρήσεις, ο Βανς παραδέχθηκε ότι στις βασικές απαιτήσεις των ψηφόρων η αμερικανική ηγεσία δεν έδωσε πειστικές απαντήσεις, όπως ιεραχικά τόνισε το τέλος του πολέμου, την αντιμετώπιση της ακρίβειας, την επιστροφή στις προτεραιότητες του «America First» και την επανεξέταση του βαθμού στήριξης του Ισραήλ.
Κόντρα σε όσα γράφονται, υποστηρίζω πως ο πόλεμος στο Ιράν δεν δημιούργησε την οικονομική δυσαρέσκεια, την ενίσχυσε γεωμετρικά. Μετέτρεψε μια απόφαση εξωτερικής πολιτικής σε καθημερινό οικονομικό βάρος και, κυρίως, ανέδειξε την απόσταση ανάμεσα στην υπόσχεση για λιγότερες διεθνείς εμπλοκές που προεκλογικά έδωσε ο Τραμπ και στις πραγματικές επιλογές της κυβέρνησης.
Κι εδώ φαίνεται και το όριο της πολιτικής επικοινωνίας και των φωτογενών γεγονότων. Όταν η κυβέρνηση επικαλείται επιτυχίες που ο πολίτης δεν αναγνωρίζει στη ζωή του, η απόσταση ανάμεσα στην υπόσχεση και στην εμπειρία μεγαλώνει. Και καταλαμβάνεται από θυμό. Στην περίπτωση των ΗΠΑ, οι δασμοί και ο πόλεμος πρόσθεσαν νέες πιέσεις στις τιμές. Και η δυσαρέσκεια συνοδεύτηκε από αίτημα για θεσμικά αντίβαρα, γεγονός όχι αρεστό στο νυν Πρόεδρο. Περίπου επτά στους δέκα ψηφοφόρους, σύμφωνα με τα exit polls, θεωρούν ότι το Κογκρέσο δεν έλεγχε αποτελεσματικά την προεδρική εξουσία, γεγονός που αποξένωσε την εκλογική βάση από το Ρεπουμπλικανικό κόμμα.
Η κάλπη δεν είναι πάντα δημοψήφισμα για τον ρυθμό ανάπτυξης. Συχνότερα αποτιμά την απόσταση ανάμεσα στην ευημερία που ανακοινώνεται και σε εκείνη που βιώνεται. Σε αυτήν ακριβώς την απόσταση κρίνεται τελικά η αξιοπιστία, αλλά και η βιωσιμότητα κάθε κυβέρνησης.
* Άρθρο στην εφημερίδα ‘Παραπολιτικά’.